Home > Home > Silentia Fracta

Silentia Fracta

Over Silentia Fracta

Silentia Fracta is de titel van de digitale tentoonstelling over de muziekcollectie van het Tabularium. Deze collectie bevat vele catalogi en boeken over muziekcollecties,-handschriften, -drukken en -encyclopedieën. Naast deze documenten over uiteenlopende muzikale onderwerpen heeft het Tabularium een zestigtal muziekhandschriften in haar bezit, die grofweg dateren van de tiende tot de zestiende eeuw. Vaak zijn hiervan maar enkele bladzijden bewaard gebleven. Veel van deze muziekhandschriften zijn van gregoriaanse aard en gaan voornamelijk over Bijbelse thema’s. Het gregoriaans wordt a capella (zonder instrumentale begeleiding) en historisch gezien enkel door mannen gezongen.

Klik hier om deze online tentoonstelling te bezoeken.

De collectie bevat ook een aantal werken die niet in het gregoriaanse repertoire vallen en daarom niet aan bod komen tijdens de tentoonstelling. Daarom hebben wij er twee uitgelicht om hier te bespreken. Deze opvallende muziekhandschriften zijn het Bassusboekje en ‘Maniere om te versteeke eene carlion’. Het Bassusboekje bevat de baslijn van een aantal vierstemmige motetten en is samengesteld in het jaar 1566. Er zijn verschillende werken van bekende componisten opgenomen in het boekje, namelijk Gerardus Turnhout, Clemens non papa, Thomas Crecquillon, Christian Hollander, Cypriaan de Rore en niet te vergeten Orlando di Lassus. Het boekje is mede goed bewaard gebleven door de lichtbruine kalfsleren kaft.

Het tweede handschrift is ‘Maniere om te versteken eenen carlion’. Vandaag de dag zouden we het een handleiding voor een beiaard noemen. Het versteekboekje gaat over de manier waarop de ijzeren pinnetjes op de trommel van de beiaard moeten worden bevestigd om een bepaalde melodie te krijgen. Deze handeling wordt 'versteken' genoemd. Dergelijke boekjes zijn zeer bijzonder aangezien deze niet publiekelijk werden uitgegeven, maar enkel in eigen beheer werden gebruikt.

Dit versteekboekje is tevens in verband te brengen met de KU Leuven zelf. De Centrale Bibliotheek heeft immers een eigen beiaard. Deze is geschonken door Amerikaanse ingenieurs als herdenkingsmonument voor de gesneuvelde collega’s gedurende de Eerste Wereldoorlog. In 1983 werd de beiaard gerestaureerd en kreeg het er 15 nieuwe klokken bij waardoor het aantal nu op 63 staat. Elk kwartier klinkt de beiaard met behulp van een automatisch speelwerk. Het gevolg hiervan is dat de speeltrommel geen gaten geeft en dus niet opnieuw verstoken kan worden. Telkens klinkt hetzelfde liedje, namelijk een korte fantasie op het Vlaamse volkslied Reuzegom. Onlangs is de Belgische beiaardcultuur, en dus ook die van onze universiteitsbeiaard, door de UNESCO uitgeroepen tot ‘beste praktijk in het beschermen van immaterieel cultureel erfgoed’.

Bassusboekje Maniere om te versteken eenen carlion

Links: bassusboekje, ms. 1050. Rechts: Maniere om te versteken eenen carlion, ms. 1632.

Voor meer informatie over deze collectie kan u terecht op onze online tentoonstelling.

 

Referenties:

-Ms. 1050
-Ms. 1632
-Coppens, Chris. Antwerpse vriendschapsbanden: twee Antwerpse boekbanden uit de tijd van Plantin. Ex officina 6. Leuven: Universiteitsbibliotheek. 1989. p. 169-184. Print
-Huybens. Over oude muziekhandschriften in Leuven. 1994. p.99. Print
-Huybens, Gilbert. ''Dammans versteekboekje''. Ex officina. 18/3. Leuven: Universiteitsbibliotheek. 2005. Print